Język Polski ✏️
Klasy 1 – 3 Szkoły Podstawowej
★ Alfabet
Alfabet to zbiór wszystkich liter ułożonych kolejno.
Polski alfabet składa się z 32 liter.
Polski alfabet składa się z 32 liter.
★
Wszystkie litery polskiego alfabetu
★
📖 Kolejność alfabetyczna
Wyrazy w słownikach ortograficznych i hasła w encyklopediach są ułożone w kolejności alfabetycznej.
Patrzymy na pierwszą literę każdego wyrazu:
auto,
motor,
rower,
samochód
Jeśli pierwsze litery są takie same — patrzymy na drugą literę:
abażur,
agrafka,
akwarium
Jeśli pierwsze dwie litery są takie same — patrzymy na trzecią literę:
kajak,
kakao,
kawa
Jeśli pierwsze trzy litery są takie same — patrzymy na czwartą literę:
kotek,
kotka,
kotlet
Jeśli pierwsze cztery litery są takie same — patrzymy na piątą literę:
autobus,
autokar,
autostrada
★ Litera a głoska
★
🔤 Litera
Gdy ktoś zapyta, powiedz tak:
Litera to jest pisma znak.
Litera to jest pisma znak.
— W. Gawdzik
Literę widzę i piszę.
Litera to zapisana głoska.
Litera to zapisana głoska.
★
🔊 Głoska
Literę widzę oraz piszę.
Głoskę wymawiam oraz słyszę.
Czyli, innymi słowy:
Głoski to dźwięki mowy.
Głoskę wymawiam oraz słyszę.
Czyli, innymi słowy:
Głoski to dźwięki mowy.
— W. Gawdzik
Głoskę słyszę i wymawiam.
Głoska to dźwięk mowy.
Głoska to dźwięk mowy.
★
🟥🟦 Model dźwiękowy wyrazu
Każdą głoskę zaznaczamy kwadracikiem:
czerwony = samogłoska |
niebieski = spółgłoska
tata
4 głoski, 4 litery
mama
4 głoski, 4 litery
czapka
5 głosek, 6 liter — cz to dwuznak!
★
✌️ Dwuznaki
Dwuznak to dwie litery oznaczające jedną głoskę.
sz
cz
rz
ch
dz
dź
dż
szafa, czapka, rzeka, chomik, dzwonek, dźwig, dżem
⚠️ Dlaczego liczba liter ≠ liczbie głosek?
- Niektóre głoski zapisujemy jako dwie litery (dwuznaki — patrz wyżej)
- Niektóre głoski możemy zapisać na dwa sposoby:
głoskę u → u (burza) lub ó (córka)
głoskę ż → ż (żyrafa) lub rz (rzepak)
głoskę h → h (herbata) lub ch (chomik)
Spółgłoski miękkie możemy zapisać kreseczką (ć, ń, ś, ź, dź) lub literą i (ci, ni, si, zi, dzi):
ćwierć i ciepło |
koń i niebo |
świeca i siano |
źródło i ziarno |
dźwig i dziadek
★
🔴 Samogłoski
Wymawiamy je swobodnie, bez przeszkód.
a
ą
e
ę
i
o
ó
u
y
★
🔵 Spółgłoski
Wymawiamy je łącząc z samogłoską, np. b → be.
b
c
ć
d
f
g
h
j
k
l
ł
m
n
ń
p
r
s
ś
t
w
z
ź
ż
★ Sylaba
Sylaba to część wyrazu, w której znajduje się samogłoska.
Sylabą może być sama samogłoska lub połączenie samogłoski z jedną bądź kilkoma spółgłoskami.
Sylabą może być sama samogłoska lub połączenie samogłoski z jedną bądź kilkoma spółgłoskami.
Pamiętaj: Tyle sylab w wyrazie, ile samogłosek! ★ Sylaby tworzą wyrazy.
Przykłady:
krzew — 1 sylaba | ma-te-ma-ty-ka — 5 sylab | rze-pa — 2 sylaby
★
Wyrazy jednosylabowe
A, a
araż
B, b
balbankbaśńbąkbezbeżbłądbóbbóbrBógbójbólbórbraćbratbrewbródbrudbrzdącbrzegbrzmiećbrzuchBugbukbuntbut
C, c
carchęćchipschlebchlewchłopchłódchoćchódchórchrzanchrzestchwastciąćcieńciscóżcudCyprczuć
Ć, ć
ćmaćwierććwir
D, d
dachdąbdąćdłońdługdomdośćdółdrągdróbdruhdrutdrzećdrzwidrżećduchdwadwórdziaddzieńdzikdźwiękdźwigdżem
E, e
echelf
F, f
faulfiltr
G, g
gazgęśgiąćgilgłazgłódgłóggośćgrillgrochgróbgródgruntgryźćgrzaćgrzbietgrzechgrzmotgrzybguzgwóźdź
H, h
hafthakHelhełmhenherbhithołdhukhymn
I, i
iśćiż
J, j
jeżjuż
K, k
kantkątkciukkęskiełkiśćklaunkleszczklubkluczkłaśćkłućkodkońkoszkośćkotkrajkrankraśćkrągkretkrewkrólkrukkrzakkrzewkrzykKrzyśkrzyżksiądzkształtkszykktośkućkwaskwiat
L, l
lądLechleńlewlęklislistliśćlitrlódlśnićlubludLwówlżej
Ł, ł
ładłośŁódźłódźłukłupłza
M, m
majmarszmaśćmążmdlećmechmetrmiećmiedźmiódmissmiśmknąćmniejmostmócmójmólmózgmrózmszamułmurmyszmżyć
N, n
naćnićniechniżnóżnurt
O, o
onośość
Ó, ó
ów
P, p
pawpąkpchłapechpędpiachpiaćpiecpieńpierśpiespieśńpięćpięśćpleśćpleśńplućpluspługporpójśćpółpraćprądprętprochprógprućprzezprzódprzyjśćpsućpuchpunkt
R, r
rajrajdrazródrógrójrówruchryśryżrządrzepRzymrżeć
S, s
sadsąsądsenssęksępsiąśćsiećsięskarbskautskądsklepskrótskrzatsłaćsłońsłójsłupsmerfsmoksmródsólspiąćspleśćspodspódspórsprzedsprzętssaćstaćstawstądsterstłucstógstółstrachstrójstróżstruśstrzecstrzycswójsynszalszczursześćszewszewcszkłosznurszpiegszumszurszyld
Ś, ś
ściegściekszczurśladŚląskśledźślubśmiećśmierćśniegśpiewświatświerkświt
T, t
tamtchórzteżtkwićtłuctłumtortreśćtrolltrućtrudtrzasktrząśćtrzećtrzytutużtwój
U, u
ul
W, w
wąswążwbrewwciążwdechwęchwiatrwidzwieświeśćwieźćwjazdwnetwółwórwózwpaśćwprostwrógwrzoswsiąśćwspakwsteczwstępwszerzwśródwtemwujwzdłużwziąćwzórwzrokwzwyż
Z, z
ząbzbiórzbójzdjąćzgiąćzgrzytzjazdzłyznadzoozsiąśćzszyćzuch
Ź, ź
źdźbłoźle
Ż, ż
żalżarżółwżubrżućżukżurżwirżyć
★ Wyraz i zdanie
★
📝 Wyraz
Wyrazy zapisujemy za pomocą liter.
Wyrazy tworzą zdanie.
Wyrazy tworzą zdanie.
★
💬 Zdanie
Zdanie składa się z wyrazów.
Zdanie zaczynamy wielką literą, a kończymy:
Zdanie zaczynamy wielką literą, a kończymy:
- kropką [.] — gdy coś oznajmiamy
- wykrzyknikiem [!] — gdy wyrażamy uczucia, polecenie, rozkaz
- znakiem zapytania [?] — gdy pytamy
Wyrazy → tworzą → zdanie.
Zdania → tworzą → tekst.
Zdania → tworzą → tekst.
★
📋 Rodzaje zdań
Zdanie oznajmujące [.] — informujemy o czymś, coś oznajmiamy.
Kasia sprząta swój pokój.
Zdanie pytające [?] — pytamy o coś.
Czy Kasia posprzątała swój pokój?
Zdanie rozkazujące [!] — prosimy, polecamy lub rozkazujemy.
Kasiu, posprzątaj swój pokój!
Zdanie wykrzyknikowe [!] — wyrażamy uczucia, np. zachwyt, radość.
Hura! Dostałem piątkę!
★
✏️ Przecinek [,]
Przy wyliczaniu — oddzielamy wyrazy przecinkami:
Na stole leżały książki, zeszyty, kredki i linijka.
Przed spójnikami: ponieważ, bo, żeby, że — stawiamy przecinek:
Nie wyszedłem, bo padał deszcz.
Myję ręce, żeby być zdrowym.
Myję ręce, żeby być zdrowym.
★
🌱 Rozwijanie zdań
Najprostsze zdanie składa się z dwóch wyrazów — kto? i co robi?. Jeden oznacza czynność, a drugi wykonawcę czynności. Zdanie rozwijamy, dodając więcej informacji.
Dziewczynka rysuje. → kto? co robi?
Dziewczynka rysuje motyla.
Mała dziewczynka rysuje motyla.
Mała dziewczynka rysuje pięknego motyla.
Dziewczynka rysuje motyla.
Mała dziewczynka rysuje motyla.
Mała dziewczynka rysuje pięknego motyla.
Mama gotuje.
Mama gotuje zupę.
Moja mama gotuje pyszną zupę.
Mama gotuje zupę.
Moja mama gotuje pyszną zupę.
Chłopiec gra.
Chłopiec gra w piłkę nożną.
Wysportowany chłopiec gra w piłkę nożną.
Chłopiec gra w piłkę nożną.
Wysportowany chłopiec gra w piłkę nożną.
★ Rodzina wyrazów
★
👨👩👧👦 Co to rodzina wyrazów?
Wyrazy, które pochodzą od tego samego wyrazu podstawowego i mają wspólną cząstkę (rdzeń), nazywamy rodziną wyrazów.
Do jednej rodziny wyrazów mogą należeć wyrazy z różnych grup: rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki.
Do jednej rodziny wyrazów mogą należeć wyrazy z różnych grup: rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki.
★
📋 Przykłady rodzin wyrazów
dom →
domdomekdomeczekdomowydomownikzadomowić się
król →
królkrólowakrólewiczkrólewnakrólestwokrólować
góra →
góragórkagóralgóralskigórowaćpagórek
★
🔄 Różne części mowy w jednej rodzinie
co? (rzeczownik): dekoracja, fotografia, malarstwo, rysunek
kto? (rzeczownik): dekorator, fotograf, malarz, rysownik
co robi? (czasownik): dekoruje, fotografuje, maluje, rysuje
jaki? (przymiotnik): dekoracyjny, fotograficzny, malarski, rysunkowy
Wskazówka: W wyrazach z rodziny zawsze znajdziemy ten sam rdzeń (podstawę), np. dom-, król-, gór-.
★ Samogłoski ą i ę
ą ↔ ę
Czasem samogłoska ą wymienia się na ę
Czasem samogłoska ą wymienia się na ę
★
🔄 Wymiana ą → ę
W niektórych wyrazach samogłoska ą wymienia się na ę:
dąb → dęby
wąż → węże
ząb → zęby
★
📋 Samogłoski nosowe
ą
ząb, dąb, wąż, dąży, kąt, są, mąka, ląd, strąk
ę
zęby, dęby, węże, ręka, sęk, będę, węch, pięć
★ Spółgłoski miękkie
Spółgłoski miękkie wymawiamy łagodniej niż twarde.
Możemy je zapisać na dwa sposoby: przez kreskę lub przez literę i.
Możemy je zapisać na dwa sposoby: przez kreskę lub przez literę i.
★
✏️ Przez kreskę — na końcu wyrazów
ś
ć
ń
ź
dź
ślimak, koń, miś, ryś, ćma, źródło, dźwig, paproć, słoń
★
✏️ Przez literę "i" — przed samogłoskami
si
ci
ni
zi
dzi
siano, ciasto, bocian, niebo, ziemia, dziadek, dziecko
★
🔄 Porównanie — ta sama głoska, inny zapis
ś / si: ślimak — siano | miś — Marysia
ć / ci: ćma — ciasto | paproć — babcia
ń / ni: koń — konie | słoń — słonie
ź / zi: źródło — ziemia | źrebak — poziomki
dź / dzi: dźwig — dziadek | dźwięk — dziecko
★
📋 Wyrazy z kreseczką (ś, ć, ń, ź, dź)
ś
ślimak, ślizgawka, śliwka, środek, głośno, jaśmin, myśli, Kaśka, Baśka, Zośka, Maryśka, Kryśka, świt, ślepia, świerszcz, huśtawka, śruba, śpiewać, myśl, liście, śnieżyca, przebiśnieg, struś, Jaś, ktoś, ryś, miś
ć
ćma, ćwiczy, boćki, Ćmielów, ćwiartka, ćwikła, paproć
ń
słoń, koń, słońce, leń, cień, dłoń, zaskrońce, końce, kaczeńce, Oleńka, bańka, pomarańcza
ź
źrebak, źródło, wyraźny, woźny, późno, koźlątko, źle, groźny, październik
dź
dźwig, dźwięk, wiedźma, dźwigowy, dźwigać, dźwignia, dźwięczny, niedźwiedź
★
📋 Wyrazy z literą i (si, ci, ni, zi, dzi)
si
siódemka, siano, siostra, siedem, Kasia, Basia, siada, osioł, prosię, strusie, Zosia, Marysia, Krysia, kisiel, siatka, siatkówka, misie, sierpień, wrzesień, jesień
ci
ciało, ciasto, ciemno, ciepło, bracia, Maciek, kociak, bocian, kwiecień, ciasno, ciocia, ciuchy, ciekawość, ciupaga, ciężarówka, ciastka, pociąg, liście, babcia, uciecha, uciekać
ni
niebo, niania, niunia, dynia, konie, koniec, Ania, Ewunia, śniadanie, niebieski, niedźwiadek, kopalnia, oranie, sianie, nawożenie
zi
zioła, ziemia, ziarno, zielony, kozie, Dyzio, ziółka, poziomki, zieleni się, koziołek, ziarenko
dzi
dziura, dziadek, dziecko, dzień, dziewięć, dziesięć, dziób, dzięcioł, niedziela, łabędzie, pradziadek, budzik, październik, tydzień, grudzień
Więcej przykładów:
Jasio, Miecio, Gucio, Maciek, Kasia, Jasia, Basia, Marysia, misio, konik, rysie, lesie, jesień, liść, kiść, gość, kość, ość, święta, śpiewać, tańczyć, robić, gwóźdź, wiedźma, koń, słoń, łoś, gęś, coś, struś, miś, wyłaź, paź, dać, stać, jedź, miedź, mówić, pytać, słuchać, pływać, paproć, oglądać, Krzyś, dłoń, maść, leń, pień, grzebień, tydzień, styczeń, grudzień, sierpień, wrzesień, kwiecień
Jasio, Miecio, Gucio, Maciek, Kasia, Jasia, Basia, Marysia, misio, konik, rysie, lesie, jesień, liść, kiść, gość, kość, ość, święta, śpiewać, tańczyć, robić, gwóźdź, wiedźma, koń, słoń, łoś, gęś, coś, struś, miś, wyłaź, paź, dać, stać, jedź, miedź, mówić, pytać, słuchać, pływać, paproć, oglądać, Krzyś, dłoń, maść, leń, pień, grzebień, tydzień, styczeń, grudzień, sierpień, wrzesień, kwiecień
★ Pisownia ó
ó
Piszemy ó, gdy wymienia się na inną głoskę.
Piszemy ó, gdy wymienia się na inną głoskę.
★
✅ 1. Ó wymienne — wymienia się na o, e, a
ó → o: otwór → otwory, dół → doły, lód → lody, miód → miodowy, zawód → zawody, stół → stoły, obóz → obozy, róg → rogi, bóbr → bobry, ogród → ogrody, strój → stroje, wieczór → wieczory, nóż → noże, dwóch → dwoje, bór → boru, kółko → koło, wzór → wzory, trójka → troje, mrówka → mrowisko, sokół → sokoli, pszczółka → pszczoła, mój → moje, pół → połowa, śpiwór → śpiworek, twaróg → twarożek, mróz → mrozy, obrót → obroty, chłód → chłody, głód → głodny, dziób → dzioby, napój → napoje, ból → boli, zachód → zachody, słój → słoje, główka → głowa, dróżka → droga, nóżka → noga, bródka → broda, łódź → łodzie, wół → woły, kózka → koza, wóz → wozi, smród → smrodzi, kościół → kościoły, czwórka → czworo
ó → e: wiózł → wiezie, niósł → nieść, pióro → pierze, szósty → sześć, siódmy → siedem, przyjaciółka → przyjaciel, zbiórka → zbierać, plótł → plecie
ó → a: skrócić → skracać, wróć → wracać, powrót → powroty, umówić → umawiać, namówić → namawiać, zamiótł → zamiata, pomóc → pomagać, powtórka → powtarzać, czwórka → czwarty
★
✅ 2. Zakończenie -ówka — zawsze piszemy ó
klasówkasłówka
krówkażarówka
kremówkamrówka
makówkamajówka
pocztówkasówka
główkagłodówka
krzyżówkasznurówka
ciężarówkamotorówka
koszykówkazłotówka
drożdżówkastalówka
lodówkastołówka
parówkaborówka
leśniczówkażaglówka
karkówkagrochówka
siatkówkastarówka
połówkapodkówka
lokówkareklamówka
wędrówka
Wyjątki: zasuwka, skuwka, wsuwka — tu piszemy u!
★
✅ 3. Zakończenia -ów i -ówna
-ów (nazwy rzeczowników w liczbie mnogiej): kwiatów, psów, chłopców, grzybów, krów, kotów, domów, butów, zakupów
-ów (nazwy miast i wsi): Kraków, Tarnów, Rzeszów, Piotrków, Chorzów, Augustów, Tomaszów
-ówna (córka kogoś): Kowalówna, Zającówna, Nowakówna, dyrektorówna
★
📌 4. Ó niewymienne — trzeba zapamiętać!
chórcórka
góragórka
jaskółkaJózef
kłódkakłótnia
królkrólowa
krótkomózg
ogórekołówek
późnopółka
równoróżdżka
różowyrózga
różaskórka
sójkastróż
tchórzwiewiórka
wróbelwróżka
wzgórzeźródło
żółtkożółty
żółwprzepiórka
płótnokrólik
🚫 Nigdy na końcu wyrazu
Nie piszemy ó na końcu wyrazu — tam zawsze piszemy u.
🔎 Rzadko na początku wyrazu
Wyjątki:
ósmy, ósemka, ówdzie, ówczesny
★ Pisownia u
u
Piszemy u, gdy nie wymienia się na inną głoskę.
Piszemy u, gdy nie wymienia się na inną głoskę.
★
✅ 1. U piszemy zawsze na początku wyrazów
uchoul
Ulaulica
ulewaujemny
ubierauśmiech
uwagaulotka
ustaurósł
upiekłuroczo
ulicaumowa
uprawiaukładanka
upominekuprzejmie
Wyjątki — tu piszemy ó: ósemka, ósmy, ówdzie, ówczesny
Pamiętaj: ósmy — ó wymienia się na o (ósmy → osiem)!
Pamiętaj: ósmy — ó wymienia się na o (ósmy → osiem)!
★
✅ 2. U piszemy zawsze na końcu wyrazów
domupolu
stawuogniu
piecusmaku
zapachustołu
końcuwęchu
zeszytudługopisu
chłopcuradiu
bochenkupomaleńku
★
✅ 3. U w czasownikach — zakończenia -uje, -uję, -ują
-uje (on/ona): ratuje, wysłuchuje, częstuje, szykuje się, oczekuje, dekoruje, gotuje, raduje się, podróżuje, przygotowuje się
-uję (ja): szykuję, odpisuję, podróżuję, oczekuję, ratuję, raduję się, gotuję, dekoruję, rysуję
-ują (oni/one): świętują, dekorują, oczekują, radują się, gotują, smakują, przygotowują się
★
✅ 4. U w innych zakończeniach
-un: opiekun, zwiastun
-unek: malunek, rysunek
-unka: opiekunka
-utki: malutki
-uszek: paluszek, łańcuszek, wianuszek, maluszek, okruszek, racuszek
-uch: puch, kożuch, fartuch, brzuch
-ulka: szpulka, koszulka
★
📌 5. Wyrazy z u — warto zapamiętać!
autobusbut
cukierekgruszka
gumahamulec
jużkluski
kocurkogut
koszulkakożuszek
kurakurnik
lustromucha
muszelkamuzyka
nutyokulary
paluszekpazur
pieluszkapiorun
poduszkapołudnie
przerzutkarysunek
serduszkotunel
uszkowianuszek
zasuwkażubr
★ Pisownia rz
rz
Dwuznak rz i litera ż oznaczają tę samą głoskę.
Dwuznak rz i litera ż oznaczają tę samą głoskę.
★
✅ 1. RZ piszemy, gdy wymienia się na r
nora → w norze, morze → morski, góra → górzysty
pióro → pierze, orzeł → orli, dobrze → dobry
wierzyć → wiara, stary → starzec
podwórze → podwórko, dworzec → dwór, tworzyć → twór
marzec → w marcu, otworzyć → otwór, skórzane → skóra
rowerze → rower, wierzy → wiara
rowerzysta → rower, parzysty → para, zachmurzyły → chmurki
na dworze → dwór, na spacerze → spacerek, w serze → serek
górzyste → góry, chórzysta → chóry, wzorzysty → wzór
Jerzy → Jurek, na gitarze → gitara, na komputerze → komputer
powtórzenie → powtórka, chorzy → choroba, wietrzyk → wiatr
jeziorze → jezioro, porze → pora, w darze → dar
łyżwiarze → łyżwiarstwo, narciarz → narciarstwo, saneczkarz → saneczkarstwo
lekarz → lekarski, stolarz → stolarski, pisarz → pisarski, rycerz → rycerski
★
✅ 2. RZ piszemy po spółgłoskach
p: przysłowie, przygoda, Przemek, przystań, przylaszczki, przejazd, przejście, przeszkoda, przykład
b: brzoza, brzuch, brzydal, brzeg, olbrzymi
g: Grzegorz, grzeczny, grzeje, grzmi, grzmot, grzyb, grzywka, grzebień, grzejnik, grzechotka, podgrzybek
t: trzeba, trzask, trzy, trzyma, mistrz, trzcina, trzmiele, potrzeba, patrzę, utrzymuje
k: Krzyś, krzyk, krzesło, pokrzywa, krzew, krzywy, skrzydła, skrzynka
d: drzwi, drzazga, drzewo, podrzut, modrzew, drzemka
w: wrzesień, wrzos, wrzask, wrzątek, wrzeciono
j: ujrzał, dojrzały, spojrzenie, podejrzany, rozejrzeć się, zajrzeć
ch: chrzest, chrzan, chrząszcz, chrząkać, chrząstka
⚠️ Wyjątki — mimo że rz po p, k, w — piszemy sz:
pszczoła, pszenica, kształt, wszyscy, wszędzie, pierwszy, wykształcenie, bukszpan, Pszczyna
★
✅ 3. RZ w nazwach zawodów: -arz, -erz
lekarzpiekarz
kucharzdrukarz
tancerzpłatnerz
żołnierzkuśnierz
marynarzmalarz
kominiarzstolarz
taksówkarzweterynarz
pisarzdziennikarz
bramkarz
Inne wyrazy z zakończeniem -arz, -erz: twarz, perz
★
✅ 4. RZ w zakończeniach -mierz i -mistrz
-mierz: gazomierz, kątomierz, wodomierz, kroplomierz
-mistrz: mistrz, zegarmistrz, burmistrz, kapelmistrz
★
📌 5. RZ niewymienne — trzeba zapamiętać!
Andrzejbrzoza
burzaGrześ
grządkagrzyb
grzebieńgrzeczny
jarzębinajarzeniówka
jarzynyKatarzyna
korzeniekorzeń
krzesłokurz
Małgorzatamarzenie
Marzenanarzędzia
odkurzaczorzechy
piskorzporządek
porzeczkaprzystanek
rzeparzepak
rzędyrzęsa
rzęsyrzeka
rzeźbarzeżucha
rzodkiewkarzut
talerztchórz
twarzuderzenie
warzywawęgorz
wierzbawierzchołek
wrzesieńwrzos
zmierzchzwierzęta
★ Pisownia ż
ż
Dwuznak rz i litera ż oznaczają tę samą głoskę.
Dwuznak rz i litera ż oznaczają tę samą głoskę.
★
✅ 1. Ż piszemy, gdy wymienia się na inną głoskę
ż → g:
książka → księga
nóżka → noga
twarożek → twaróg
prążek → pręgi
drążek → drągi
krążek → kręgi
wstążka → wstęga
różki → rogi
łodyżka → łodyga
zważyć → waga
śnieżek → śnieg
bieżnia → biega
papużka → papuga
dróżka → droga
poważnie → powaga
uważnie → uwaga
pierożki → pierogi
koleżanka → kolega
odważny → odwaga
leży → zalega
może → mogę
pomoże → pomaga
ż → dz: pieniążek → pieniądz
ż → h: drużyna → druh
ż → z: mażę → mazać
ż → ź: mroźny → mrozić
ż → s: bliżej → blisko, mężczyzna → męski, wyżej → wysoko
★
✅ 2. Ż piszemy w zakończeniach -aż, -eż
bandaż
pejzaż
garaż
witraż
odzież
młodzież
papież
★
✅ 3. Ż piszemy po literach
n: oranżada, inżynier
l: obelżywy
ł: łże
r: skarżypyta
★
📌 4. Wyrazy z ż — warto zapamiętać!
ryżłyżwy
książkawstążka
księżycżelazko
abażurłyżka
żarówkażyletka
Bożenkawąż
żubrkożuch
żabażyrafa
Grażynkażółta
żukjeż
żytokażdy
dużymąż
★ Pisownia h
h
Litera h i dwuznak ch oznaczają tę samą głoskę.
Litera h i dwuznak ch oznaczają tę samą głoskę.
★
✅ 1. H piszemy, gdy wymienia się na inną głoskę
h → g: wahać się → waga
h → ż: druh → drużyna
h → z: błahy → błazen
★
✅ 2. H w imionach i nazwach geograficznych
Imiona: Henio, Halinka, Hubert, Helenka, Honorata, Hania, Hugo
Nazwy geograficzne: Hawaje, Hańcza, Himalaje, Hamburg, Hrubieszów, Hiszpania, Holandia
★
✅ 3. H w wyrazach hałaśliwych
H piszemy w wyrazach, które brzmią głośno — wykrzyknienia i dźwięki!
hukhejnał
harmiderhałas
hecahura
hejhop
holahuczeć
★
📌 4. Wyrazy z h — warto zapamiętać!
hełmhulajnoga
harmoniahaft
wahadłohak
Huberthokej
hamakherbata
hipopotamhiena
helikopterhistoria
huśtawkaHania
hrabiahymn
hotelharfa
handelhuragan
haczykhasło
halkahuta
halnyhejnałówka
juhashoryzont
harmonijkahobby
HajnówkaHeniek
hejnalistaherb
bohaterhala
humorHanna
harcerz
★ Pisownia ch
ch
Litera h i dwuznak ch oznaczają tę samą głoskę.
Litera h i dwuznak ch oznaczają tę samą głoskę.
★
✅ 1. CH piszemy, gdy wymienia się na sz
dach → daszek, Stach → Staszek, węch → węszyć
mucha → muszka, suchy → susza, głuchy → głusza
ruch → ruszyć, groch → groszek, orzech → orzeszek
strach → straszek, ucho → uszko, proch → proszek
brzuch → brzuszek, fartuch → fartuszek, cicho → cisza
trochę → troszkę, maluch → maluszek, okruch → okruszek
strych → stryszek, racuch → racuszek
ch → s: nos → nochal
★
✅ 2. CH piszemy zawsze na końcu wyrazów
dachduch
fartuchmech
ruchgmach
grochstrach
pechorzech
słuchwęch
uśmiechbrzuch
buchtrach
CH na końcu wyrazów w liczbie mnogiej — np. w miejscowniku:
rodzinnych
świątecznych
bożonarodzeniowych
jarmarkach
kiermaszach
tych
wspaniałych
korzennych
wigilijnych
stołach
piernikowych
gwiazdach
sercach
chatkach
choinkach
saniach
mikołajach
domach
schodach
dachówkach
smokach
czarnoksiężnikach
kosmitach
królewnach
rycerzach
dzielnych
wróżkach
podróżach
zwierzętach
Wyjątek: druh — to słowo pisze się przez samo h!
★
✅ 3. CH piszemy zawsze po literze s
schodzićschody
schrupaćwschód
wschodni
★
📌 4. Wyrazy z ch — warto zapamiętać!
chrząszczchoinka
ChinyMichał
chomikchcieć
pchłachorągiewka
chrabąszczchleb
chustkachwila
chudychrupki
chłopiecchaber
Chorzówchrzan
ChełmMichalina
★ Wielka litera
Wielką literą piszemy nazwy własne!
★
✅ 1. Na początku zdania — po kropce, wykrzykniku, pytajniku
Ala ma kota. Kot ma na imię Puszek.
★
✅ 2. Imiona i nazwiska ludzi
Jan Nowak, Anna Kowalska, Mikołaj Kopernik, Maria Konopnicka, Karol Wojtyła
Przydomki i pseudonimy: Bolesław Krzywousty, Bolesław Prus
★
✅ 3. Imiona zwierząt i roślin
Zwierzęta: pies Azor, kot Mrucek, koń Kasztan
Rośliny: dąb Bartek
★
✅ 4. Nazwy geograficzne
Kontynenty: Europa, Azja, Afryka, Ameryka Północna
Państwa: Polska, Francja, Wielka Brytania, Niemcy
Krainy geograficzne: Mazury, Nizina Mazowiecka, Pojezierze Pomorskie
Miasta i wsie: Warszawa, Wrocław, Tomaszów Mazowiecki, Raszyn
Rzeki, jeziora, morza, oceany: Wisła, Odra, Śniardwy, Morze Martwe, Ocean Spokojny
Góry, wyspy, półwyspy: Beskidy, Wyspa Wolin, Półwysep Helski
★
✅ 5. Nazwy mieszkańców
Kontynentów: Europejczyk, Amerykanin
Państw i regionów: Polak, Francuz, Ślązak, Kaszub
Miast i dzielnic: Warszawianin, Ochocianka, Mokotowianin
Planet: Marsjanin
★
✅ 6. Nazwy planet, gwiazd i komet
MerkuryWenus
ZiemiaMars
JowiszSaturn
SłońceKsiężyc
Gwiazda Polarna
Kometa Halleya
★
✅ 7. Nazwy świąt
Boże Narodzenie, Wielkanoc, Dzień Dziecka, Dzień Niepodległości
★
✅ 8. Tytuły książek, filmów, spektakli
Wielką literą piszemy pierwszy wyraz tytułu.
Koziołek Matołek, Lalka, Ania z Zielonego Wzgórza, Kot w butach, Kubuś Puchatek, Piraci z Karaibów, Dziadek do orzechów
★
✅ 9. Nazwy urzędów, szkół i organizacji
Ministerstwo Edukacji Narodowej, Związek Harcerstwa Polskiego, Uniwersytet Jagielloński
★
✅ 10. Obiekty przestrzeni publicznej i lokale nowe 2026
Obiekty: Park Kościuszki, Zamek Książ, Aleja Róż, Most Poniatowskiego, Wawel, Łazienki
Lokale i instytucje kultury: Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Teatr Wielki, Kino Charlie, Hotel pod Różą
★
✅ 11. Nagrody i tytuły honorowe nowe 2026
Nagroda Nobla, Nagroda Artystyczna Miasta Lublin, Mistrz Mowy Polskiej, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa
★
✅ 12. Nazwy firm i marek nowe 2026
Volkswagen, Ford — np. „samochód marki Ford", „czerwony Ford"
★ Mała litera
Małą literą piszemy nazwy pospolite!
★
✅ 1. Nazwy dni tygodnia i miesięcy
Dni tygodnia: poniedziałek, wtorek, środa, czwartek, piątek, sobota, niedziela
Miesiące: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień
★
✅ 2. Przymiotniki od nazw własnych
Od nazw geograficznych: muzyka polska, kuchnia francuska, krajobraz afrykański, akcent warszawski
Od nazwisk: dramat szekspirowski, koncert chopinowski, filozofia sokratejska
★
✅ 3. Nazwy stanowisk i zawodów
prezydent kraju, minister edukacji, dyrektor szkoły, generał wojska
★
✅ 4. Nazwy zwyczajów
andrzejki, śmigus-dyngus, mikołajki, walentynki
★
✅ 5. Zbiorowe nazwy postaci fantastycznych
krasnoludek, wróżka leśna, smerf, troll, elf
Ale imię własne postaci — wielką literą: Śnieżka, Kopciuszek, Kubuś Puchatek
★
✅ 6. Nazwy województw
Słowo województwo i przymiotnik przy nim piszemy małą literą.
dolnośląskiekujawsko-pomorskie
lubelskielubuskie
łódzkiemałopolskie
mazowieckieopolskie
podkarpackiepodlaskie
pomorskieśląskie
świętokrzyskiewarmińsko-mazurskie
wielkopolskiezachodniopomorskie
★ Pisownia a wymowa
Pisownia niektórych wyrazów nie jest zgodna z ich wymową!
Piszemy inaczej, niż słyszymy — sprawdzamy przez zmianę formy wyrazu.
Piszemy inaczej, niż słyszymy — sprawdzamy przez zmianę formy wyrazu.
★
✅ 1. Słyszymy inaczej niż piszemy
W środku i na końcu wyrazów słyszymy: p, t, k, f, s, sz, c
ale piszemy: b, d, g, w, z, ż, dz
oboz — słyszymy obos, ale piszemy z, bo: obozy
okładka — słyszymy okłatka, ale piszemy d, bo: okłada
zabawka — słyszymy zabafka, ale piszemy w, bo: zabawa
nóż — słyszymy nusz, ale piszemy ż, bo: nożyk
łyżka — słyszymy łyszka, ale piszemy ż, bo: łyżeczka
śnieg — słyszymy śniek, ale piszemy g, bo: śniegu
grzyb — słyszymy grzybp, ale piszemy b, bo: grzyb → grzybowa
obiad — słyszymy obiat, ale piszemy d, bo: obiady
★
✅ 2. Głoska zmieniona w środku wyrazu
Sprawdzamy pisownię, szukając wyrazu pokrewnego, w którym głoska brzmi wyraźnie.
trawka — bo: trawa
gromadka — bo: gromada
budka — bo: buda
dudki — bo: dudek
gniazdko — bo: gniazdo
trąbka — bo: trąba
bluzka — bo: bluza
okładka — bo: okłada
kanapka — bo: kanapa
ławka — bo: ławki
★
✅ 3. Głoska zmieniona na końcu wyrazu
Sprawdzamy przez odmianę wyrazu — końcowa głoska musi brzmieć wyraźnie.
ogrоd — bo: ogrody
obraz — bo: obrazy
twarz — bo: twarze
sad — bo: sady
malarz — bo: malarze
wóz — bo: wozy
talerz — bo: talerze
kalendarz — bo: kalendarze
obiad — bo: obiady
chleb — bo: chleby
grzyb — bo: grzyby
paw — bo: pawie
★ Słownik ortograficzny
★ Wyrazy z ó
bóbr
bór
chór
ciężarówka
córka
dół
dwóch
dwójka
góra
Józek
klasówka
komórka
kółko
król
królewna
królik
królowa
leśniczówka
lód
łóżko
miód
motorówka
mózg
nóż
obóz
ogórek
ogród
ołówek
otwór
ósemka
ówdzie
pióro
podróże
pokój
półka
północ
późno
próba
przepiórka
przyjaciółka
róg
rózga
róża
różdżka
różne
siódmy
skóra
skróć
skrót
sójka
stalówka
stół
strój
stróż
szósty
wieczór
wiewiórka
wiózł
wór
wózek
wróbel
wróć
żaglówka
żółtko
żółw
★ Wyrazy z u
auto
autobus
budka
burak
burza
but
butelka
cukierek
dżudo
guma
hamulec
Hubert
humor
huragan
Julek
już
kluski
kocur
kogut
koszulka
kożuszek
kubek
kubuś
kukułka
kundelek
kura
lustro
łańcuszek
maluszek
mucha
murek
muszelka
muzyka
nauka
paluszek
pazur
pieluszka
poduszka
przerzutka
rysunek
serduszko
skuwka
suma
uczeń
uczucie
ul
ulica
uszko
wianuszek
zasuwka
zuchy
zwiastun
żubr
★ Wyrazy z ż
abażur
bandaż
Białowieża
bliżej
Błażej
cóż
drużyna
dużo
duży
dyżurny
garaż
gdyż
Grażynka
jeż
jeżyna
już
każdy
koleżanka
kożuch
kradzież
książka
księżyc
łodyżka
łyżka
łyżwy
małż
mażę
mąż
mężczyzna
młodzież
może
mrożony
odważny
odzież
pejzaż
pieniążek
podróże
różne
ryż
także
też
ważyć
wąż
witraż
wstążka
wyżej
żaba
Żaneta
żarówka
żelazko
żłobek
żmija
żołnierz
żółta
żółw
żubr
żuk
żuraw
żyleta
żyrafa
żyto
★ Wyrazy z rz
Andrzej
brzoza
burza
drzewo
Grześ
grzechotka
grzyb
jarzębina
marzec
Marzena
marzy
mierzy
mierzyć
mistrz
morze
narzędzia
orzechy
orzeł
otworzyć
perz
piekarz
pierze
podwórze
pokrzywa
porządek
porzeczka
porzeczki
Przemek
przerzucam
przygoda
przysłowie
przystanek
rowerze
rycerze
rzeczy
rzeka
Rzemek
rzemień
rzepa
rzęsa
rzęsy
rzeżucha
rzodkiewka
rzucam
skórzane
starzec
stolarz
taksówkarz
tchórz
trzeba
trzy
trzyma
trzymam
twarz
tworzyć
ujrzał
w norze
warzywa
weterynarz
wierzyć
wrzask
wrzesień
wrzos
zatrzaśnięte
zegarmistrz
zmierzch
zwierzęta
★ Wyrazy z ch
bohater
brzuch
chaber
chata
chcieć
chełm
Chełmno
Chiny
chleb
chłopiec
chmura
choinka
chomik
chorągiewka
choroba
Chorzów
chrabąszcz
chrupki
chrzan
chudy
chusta
chustka
chwila
dach
druh
duch
głuchy
gmach
groch
haft
hak
Halinka
hałas
hamak
Hamburg
handel
Hania
Hańcza
harcerz
harfa
harmider
harmonia
Hawaje
heca
hej
hejnał
Helenka
Henio
hiena
Himalaje
hipopotam
Hiszpania
hola
Holandia
Honorata
hop
Hrubieszów
Hubert
huczeć
Hugo
huk
hulajnoga
hura
huragan
huśtawka
hymn
kucharka
kuchenka
kuchnia
mech
Michalina
Michał
mucha
muchomor
nochal
orzech
pchła
pech
puch
rachunek
ruch
schody
schowek
słuch
Stach
strach
suchy
uśmiech
wahadło
węch
zapach
zuch
★ Wyrazy z h
bohater
druh
haft
hak
Halinka
hałas
hamak
Hamburg
handel
Hania
Hańcza
harcerz
harfa
harmider
harmonia
Hawaje
heca
hej
hejnał
Helenka
helikopter
Henio
herbata
hiena
Himalaje
hipopotam
historia
Hiszpania
hokej
hola
Holandia
Honorata
hop
hotel
Hrubieszów
Hubert
huczeć
Hugo
huk
hula-hop
hulajnoga
humor
hura
huragan
huśtawka
hymn
juhas
wahadło
⚠️ Wyjątki
druh
ósmy
ówdzie
pszczoła
pszenica
kształt
wszystko
★ Wyjątki trzeba po prostu zapamiętać!
Ten projekt jest chroniony prawem autorskim. Jeśli chcesz się zainspirować lub współpracować — napisz do mnie :)
Projekt: mala275.blogspot.com
